Historia
kościołów w parafii bukowskiej
Do roku 1257 Buk był wsią
książęcą. W tym też roku Bolesław, książę wielkopolski nadał tę wieś z
przyległościami biskupom poznańskim wraz z prawem bicia w niej monety.
Jan Gerbisz, biskup poznański od roku 1286 do 1298, wyniósł Buk do rzędu
miast i nadał mu prawo magdeburskie. Kościół parafialny istniał w tym miejscu
już w XIII wieku. Pierwsza świątynia była z pewnością drewniana. Dopiero
biskup poznański Jędrzej Laskary z Gosławic wybudował kościół z cegły palonej
i konsekrował go w 1418 roku, o czym w 1695 roku wspomina Zalaszowski:
Miasto Buk, ma kościół parochialny murowany,
dachówką pokryty, pod tytułem św. Stanisława biskupa i męczennika, Wniebowzięcia
N.M.P. i śś. Piotra i Pawła apostołów, nie wiadomo przez kogo założony,
poświęcony przez Najprzewielebniejszego niegdy Andrzeja Laskarego z Gosławic,
biskupa poznańskiego, 1418 roku dnia 5 czerwca.
Dwieście lat później, w roku 1608, Andrzej
Opaleński, biskup poznański wyniósł kościół ten do rzędu kolegiat. Kilkanaście
lat później do pracy przy parafii skierowano kaznodzieję i dwóch altarzystów,
dając także ziemię pod uprawę. Dzięki wysokim dochodom i zgromadzonym przez
rozmaite darowizny funduszom, kościół parafialny wzbogacił się również
o duchowieństwo. W 1661 roku posługę w nim pełniło trzech wikarych,
proboszcz, sześciu altarzystów i kaznodzieja, do którego należało probostwo
św. Ducha, kaplica szpitalna i kościółek św. Rocha. Kościół parafialny
natomiast posiadał wówczas cztery kaplice: św. Anny z bractwem tegoż nazwiska,
z 1641 roku; Literacką z roku 1576,
Różańcową fundacji Macieja i Katarzyny z Orła Niegolewskich, z roku 1641;
św. Trójcy i Niepokalanego Poczęcia N.M.P. fundacji Gostyńskich z 1629
roku, oraz trzynaście ołtarzy.
W tym czasie przy bukowskiej parafii działały
następujące bractwa:
- Literackie,
- św. Anny, założone w 1607 roku,
- Bożego Ciała, założone przez rodowitego
bukowianina, Stanisława Reszkę,
- Różańcowe, utworzone w 1631 roku,
- św. Anioła Stróża,
- Bractwo Ubogich, czyli bractwo miłosierdzia.
W ówczesnym kościele znajdowały się następujące
nagrobki: a) w kształcie ołtarzyka, poświęcony przez Stanisława Reszkę
pamięci rodziców i rodzeństwa;
b) w kaplicy Niegolewskich, poświęcony
tejże rodzinie; c) pomnik grobowy, poświęcony pamiątce ks. Pachowicza,
miejscowego proboszcza i dziekana foralnego,
zmarłego w 1793 roku.
Przy parafii działała także biblioteka
z godnym uwagi księgozbiorem. Początek ksiąg kościelnych datuje się
na rok 1686 księgą zmarłych. Później zachowały się kolejno: księga chrztów
od roku 1701 i księga ślubów od roku 1708. Muzyka w parafialnej
świątyni rozbrzmiewała od roku 1714, dzięki staraniom Bartłomieja Tarło,
biskupa poznańskiego.
Oprócz kościoła parafialnego były niegdyś
w Buku jeszcze cztery następujące świątynie:
Kościółek św. Mikołaja znajdujący
się w Pawłówku. Była to świątynia drewniana z trzema ołtarzami. Włodarzyli
nim parafialni wikariusze.
Kościółek św. Wojciecha to drewniana
świątynia z 1609 roku. Ze względu na zły stan techniczny w XVIII wieku
decyzją Wiktora Raczyńskiego kościół został rozebrany. W jego miejscu w
roku 1760 powstała kolejna świątynia pod wezwaniem św. Krzyża, św. Wojciecha
i św. Marii Magdaleny. Znajdowały się w nim ołtarze św. Jana Nepomucena
i św. Izydora.
Kościółek św. Ducha - drewniana
świątynia z 1596 roku. Posiadał trzy ołtarze, poświęcone w 1657 roku przez
biskupa Tholibowskiego. Od roku 1734 działało przy kościele św. Ducha bractwo
św. Barbary. Proboszczem był kaznodzieja kościoła farnego.
Kościółek św. Rocha - powstał prawdopodobnie
w roku 1712, dzięki hojności ofiarodawców. W roku 1746 kościół został odrestaurowany
przez Wiktora Raczyńskiego, dziedzica Wojnowic, który postawił w świątyni
trzy ołtarze: św. Rocha, św. Barbary i Zaśnięcia N.M.P. Zgodnie z wolą
fundatora w każdy poniedziałek i czwartek w kościele św. Rocha odprawiane
były msze za dusze zmarłych. Kościołem zarządzał kaznodzieja kościoła parafialnego.
Parafialna szkoła w Buku swym początkiem
sięga XIII wieku. Pierwsze o niej wzmianki pojawiają się kolejno w 1660
i 1737 roku i dotyczą spraw finansowych.
Założycielem i fundatorem jedynego w Buku
szpitala był Stanisław Reszka, opat jędrzejowski, kanonik warmiński;
osoba ceniona i szanowana w społeczeństwie. O jego zasługach mówi m.in.
wypis z 1737 roku, autorstwa Kaczkowskiego: Szpital ten założonym jest
kosztem Wielebnego niegdy Stanisława Reszki, opata jędrzejowskiego, murowany
wraz z kaplicą dotąd nie poświęconą. Znajduje się w nim dwanaście izdebek
i jedna wielka izba ogrzewana z obszerną kuchnią.
W późniejszych latach szpital ten zyskał
sobie wielu dobroczyńców, m.in. biskupów poznańskich - Opeleńskiego i Tarły,
a także miejscowych proboszczów. Dobrze rozwijająca się placówka, wsparta
także dochodami z przynależnych jej ziem, podupadła za panowania Stanisława
Augusta. Z kryzysu podźwignął ją Bogusław Pachowicz, kanonik katedralny
inflancki, prawdopodobnie rodowity bukowianin.
Opracowano na podstawie: Krótki
opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów,
szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej
Dyecezyi Poznańskiej. Poznań 1858 |