Historia kościołów w parafii bukowskiej

Do roku 1257 Buk był wsią książęcą. W tym też roku Bolesław, książę wielkopolski nadał tę wieś z przyległościami biskupom poznańskim wraz z prawem bicia w niej monety. Jan Gerbisz, biskup poznański od roku 1286 do 1298, wyniósł Buk do rzędu miast i nadał mu prawo magdeburskie. Kościół parafialny istniał w tym miejscu już w XIII wieku. Pierwsza świątynia była z pewnością drewniana. Dopiero biskup poznański Jędrzej Laskary z Gosławic wybudował kościół z cegły palonej i konsekrował go w 1418 roku, o czym w 1695 roku wspomina Zalaszowski: Miasto Buk, ma kościół parochialny murowany, dachówką pokryty, pod tytułem św. Stanisława biskupa i męczennika, Wniebowzięcia N.M.P. i śś. Piotra i Pawła apostołów, nie wiadomo przez kogo założony, poświęcony przez Najprzewielebniejszego niegdy Andrzeja Laskarego z Gosławic, biskupa poznańskiego, 1418 roku dnia 5 czerwca. 

Dwieście lat później, w roku 1608, Andrzej Opaleński, biskup poznański wyniósł kościół ten do rzędu kolegiat. Kilkanaście lat później do pracy przy parafii skierowano kaznodzieję i dwóch altarzystów, dając także ziemię pod uprawę. Dzięki wysokim dochodom i zgromadzonym przez rozmaite darowizny funduszom, kościół parafialny wzbogacił się również o duchowieństwo. W 1661 roku posługę w nim pełniło trzech wikarych, proboszcz, sześciu altarzystów i kaznodzieja, do którego należało probostwo św. Ducha, kaplica szpitalna i kościółek św. Rocha. Kościół parafialny natomiast posiadał wówczas cztery kaplice: św. Anny z bractwem tegoż nazwiska, z 1641 roku; Literacką z roku 1576, Różańcową fundacji Macieja i Katarzyny z Orła Niegolewskich, z roku 1641; św. Trójcy i Niepokalanego Poczęcia N.M.P. fundacji Gostyńskich z 1629 roku, oraz trzynaście ołtarzy. 

W tym czasie przy bukowskiej parafii działały następujące bractwa
- Literackie, 
- św. Anny, założone w 1607 roku, 
- Bożego Ciała, założone przez rodowitego bukowianina, Stanisława Reszkę, 
- Różańcowe, utworzone w 1631 roku, 
- św. Anioła Stróża,
- Bractwo Ubogich, czyli bractwo miłosierdzia. 

W ówczesnym kościele znajdowały się następujące nagrobki: a) w kształcie ołtarzyka, poświęcony przez Stanisława Reszkę pamięci rodziców i rodzeństwa; 
b) w kaplicy Niegolewskich, poświęcony tejże rodzinie; c) pomnik grobowy, poświęcony pamiątce ks. Pachowicza, miejscowego proboszcza i dziekana foralnego, zmarłego w 1793 roku.

Przy parafii działała także biblioteka z godnym uwagi księgozbiorem. Początek ksiąg kościelnych datuje się na rok 1686 księgą zmarłych. Później zachowały się kolejno: księga chrztów od roku 1701 i księga ślubów od roku 1708. Muzyka w parafialnej świątyni rozbrzmiewała od roku 1714, dzięki staraniom Bartłomieja Tarło, biskupa poznańskiego.

Oprócz kościoła parafialnego były niegdyś w Buku jeszcze cztery następujące świątynie:

Kościółek św. Mikołaja znajdujący się w Pawłówku. Była to świątynia drewniana z trzema ołtarzami. Włodarzyli nim parafialni wikariusze. 

Kościółek św. Wojciecha to drewniana świątynia z 1609 roku. Ze względu na zły stan techniczny w XVIII wieku decyzją Wiktora Raczyńskiego kościół został rozebrany. W jego miejscu w roku 1760 powstała kolejna świątynia pod wezwaniem św. Krzyża, św. Wojciecha i św. Marii Magdaleny. Znajdowały się w nim ołtarze św. Jana Nepomucena i św. Izydora. 

Kościółek św. Ducha - drewniana świątynia z 1596 roku. Posiadał trzy ołtarze, poświęcone w 1657 roku przez biskupa Tholibowskiego. Od roku 1734 działało przy kościele św. Ducha bractwo św. Barbary. Proboszczem był kaznodzieja kościoła farnego. 

Kościółek św. Rocha - powstał prawdopodobnie w roku 1712, dzięki hojności ofiarodawców. W roku 1746 kościół został odrestaurowany przez Wiktora Raczyńskiego, dziedzica Wojnowic, który postawił w świątyni trzy ołtarze: św. Rocha, św. Barbary i Zaśnięcia N.M.P. Zgodnie z wolą fundatora w każdy poniedziałek i czwartek w kościele św. Rocha odprawiane były msze za dusze zmarłych. Kościołem zarządzał kaznodzieja kościoła parafialnego. 

Parafialna szkoła w Buku swym początkiem sięga XIII wieku. Pierwsze o niej wzmianki pojawiają się kolejno w 1660 i 1737 roku i dotyczą spraw finansowych. 

Założycielem i fundatorem jedynego w Buku szpitala był Stanisław Reszka, opat jędrzejowski, kanonik warmiński; osoba ceniona i szanowana w społeczeństwie. O jego zasługach mówi m.in. wypis z 1737 roku, autorstwa Kaczkowskiego: Szpital ten założonym jest kosztem Wielebnego niegdy Stanisława Reszki, opata jędrzejowskiego, murowany wraz z kaplicą dotąd nie poświęconą. Znajduje się w nim dwanaście izdebek i jedna wielka izba ogrzewana z obszerną kuchnią. 

W późniejszych latach szpital ten zyskał sobie wielu dobroczyńców, m.in. biskupów poznańskich - Opeleńskiego i Tarły, a także miejscowych proboszczów. Dobrze rozwijająca się placówka, wsparta także dochodami z przynależnych jej ziem, podupadła za panowania Stanisława Augusta. Z kryzysu podźwignął ją Bogusław Pachowicz, kanonik katedralny inflancki, prawdopodobnie rodowity bukowianin. 


Opracowano na podstawie: Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej Dyecezyi Poznańskiej. Poznań 1858

 


Powrót do strony głównej