Bractwo Literackie

Wzorem dla naszych bractw literackich istniejących od wieków (I założone w r. 1434), były włoskie organizacje religijne, głównie najstarsza wśród nich mesyńska. Arcybractwo literackie w Mesynie posiadało charakter straży, powołanej do czuwania nad bezpieczeństwem relikwji złożonej w kaplicy katedry. [...]

Według innych źródeł celem bractw było wspieranie ubogich. W Polsce rozpowszechnia się ono około 1350r. i istnieje przy każdym większym kościele miejskim. Bractwo miało szerzyć cześć Matki Boskiej, opiekować się Jej obrazami, wspierać sieroty i wdowy po członkach, ratować moralnie upadłych, urządzać pogrzeby, zbierać się na Mszy św. w niedziele. [...]

Bractwo Literackie w Buku, jak informuje ks. Baręcz powstało w 1576 roku, [...] O istnieniu Bractwa Literackiego w Buku wspominają również liczne dokumenty, wspomina o nim na pierwszym miejscu wizyta biskupa Tholibowskiego z roku 1664 [...].

Kaplica M. B. Literackiej

[...] jedną z czterech kaplic w dawnem kościele parafjalnym była kaplica Matki Boskiej Literackiej z roku 1576, w której członkowie tego bractwa nabożeństwa swe odprawiali. Protokół wizytacji pastoralnej biskupa Rydzyńskiego z roku 1781 znajdujący się w księgach parafjalnych pisze w języku łacińskim o tej kaplicy co następuje: "Kaplica Literatów, położona po stronie Ewangelji wielkiego ołtarza, - poza kaplicą św. Anny, - wraz z swym stropem masywnie murowana, - została w bieżącym roku kosztem Jaśnie Wielmożnego i Przewielebnego Imci Księdza Pachowicza, prepozyta parafjalnego kościoła w Jazdowie pod Warszawą, - świeżo odnowiona i całkowicie płytami kamiennemi (łupkiem) pokryta; posadzka zaś została wyłożona płytami marmurowemi, - powszechnie "flisami" nazywanemi; kaplica posiada małe na drewnianym chórze ustawione organy i mieści w sobie dwa ołtarze. Pierwszy: drewniany i kratą żelazną odgrodzony, jest przyozdobiony rzeźbami i złoceniem, posiada murowaną i konsekrowaną mensę. W tym ołtarzu mieści się cudowny obraz Najświętszej Marji Panny na ręku Dzieciątko Jezus piastującej." [...]

Powstanie kaplicy Matki Boskiej Literackiej w Buku jest dwukrotne: Po raz pierwszy erygował kaplicę Matki Boskiej Literackiej w Buku w dniu 13-go lutego 1576 roku Najprzewielebniejszy Imci Ksiądz Jan Powodowski, Prepozyt Katedry Poznańskiej w charakterze Administratora Diecezji Poznańskiej z powodu wakansu na stolicy Biskupiej. Prawo patronatu nad kaplicą literacką zostało zastrzeżone starszym kapłanom Bractwa Kapłanów przy Bukowskim Kościele parafjalnym wspólnie z Magistratem i Radą Miejską miasta Buk. Po raz wtóry została kaplica literacka przy kościele parafjalnym w Buku ufundowana w dniu 28 listopada 1686 roku przez Najprzewielebniejszego Imci Księdza Wierzbowskiego, Biskupa Teseńskiego, Sufragana i Oficjała Generalnego w Poznaniu z zastrzeżeniem prawa patronatu dla osób w pierwszej erekcji ustanowionych. [...]

Waląca się w roku 1806 wieża kościoła parafjalnego zniszczyła zupełnie kaplicę Matki Boskiej Literackiej. Cudowny obraz jednakowoż ocalał i umieszczony został w wielkim ołtarzu nowego kościoła, jako najcenniejszy zabytek wieków ubiegłych. [...]

Cuda

Rozgłos o cudach, które działy się przed obrazem Literackim Matki Boskiej Bukowskiej rozszedł się nietylko po Polsce, ale po całym świecie katolickim. [...]

Autentyczne świadectwo niektórych cudów wyraził w roku 1702 sławny rytownik Andrzej Siemieński na płycie miedzianej rytowanej do robienia odbitek obrazu, a które skomponowane są w obramieniu wizerunku z tabliczek przedstawiających te cuda, będące zapewne wotami. Miedzioryt ten, własność kościoła farnego w Buku, [...] jest dalszym dowodem czci, jakiej Matka Boska doznawała. [...] Płyta ta jest dowolną kopją cudownego obrazu; przedstawia jednak wierne jego odbicie. Ponad wizerunkiem te same wstęgi i te same napisy. Wokół przedstawione są cuda [...] oraz różne wota w postaci: nosów, ócz, uszów, dzieci w powijakach, krokwi, serc i.t.d. [...]

Reprodukcja miedziorytu z 1702 r. U dołu obrazu znajduje się napis: "OBRAZ NAYSWIETSZEY PANNY Bukowskiey na kaplicy Literackiey wielkiemi cudami sławny Jaśnie Wielmożnemu Jego Mości Panu JANOWI z Bnina OPALINSKIEMU Staroście Szremskiemu y JaśnieWielmozney Iey Mości Pani TERESSIE z Konarzewa OPALINSKIEY Star. Szrem. Laskawemu Państwu y Dobrodzieystwu swemu na znak powinney rewerencyi z duchowną pociechą DEDYKOWANY" -- przez X Jana Limańskiego, promotora ... Matki Bukowsk. w Bractwie Literackim

Pielgrzymki

Jak głosi wizyta biskupa Rydzyńskiego z r. 1781, odbywały się przez długie wieki "tłumne pielgrzymki wiernego ludu szukającego przed Matki Boskiej Bukowskiej obrazem pomocy i pocieszenia".O tych pielgrzymkach głosi podanie, że na odpusty bukowskie trwające dwa do trzech tygodni zjeżdżały wielotysięczne rzesze wiernych z całego kraju a nawet z zagranicy, gospody, zajazdy i domy prywatne w mieście i okolicznych wioskach zajęte były przez pielgrzymów do ostatniego miejsca. Pielgrzymki te jak i sława cudownego obrazu zanikły z początkiem XIX wieku. Pierwszą główną tego przyczyną było zawalenie się w roku 1806 kościoła i kaplicy literackiej, dalej powstania w latach 1848 i 1863, pożar miasta w roku 1858 i walka kulturna. Nowe pokolenia niezdawały sobie sprawy z posiadania tak cennej pamiątki i dopiero w roku 1933 oddano cudowny obraz do odrestaurowania. [...]

Cyt. za: ks. Stanisław Kuliszak - proboszcz bukowski Krótki zbiór wiadomości historycznych o cudownym obrazie Matki Boskiej Literackiej we Farze bukowskiej, Buk 1934, s. 6-20

SERDECZNE PODZIĘKOWANIE:
Pani Elżbiecie Cichej - kustoszowi Izby Muzealnej w Buku za pomoc i wypożyczenie materiałów do niniejszego opracowania.